محمد حسين بن مهدى فراهانى
43
سفرنامه ميرزا محمد حسين فراهانى ( فارسى )
بلوك لاهيجان حاكمنشين ، قصبهء لاهيجان است و حاكم آن ميرزا حسن خان پسر امين ديوان . و يكصد و پنجاه سال متجاوز است كه حكومت آنجا با امين ديوان و اجدادش است مگر در اين سنوات كه پنج سال حكومت با فضل اللّه خان برادر عبد اللّه خان والى بود . بلوك لشتهنشا در جزو لاهيجان بوده و اغلب قراء آن خالصهء خسرو خان گرجى است . آنچه قراء خالصهء لشتهنشا است سپرده به امين السلطان و از جانب امين السلطان ، اكبر خان بيگلربيگى حاكم آنجاست و مشاراليه از جانب خود كسى ديگر را گماشته است . بلوك فومن قصبهء معينى ندارد كه حاكمنشين باشد . حاكمش عبد الحسين - خان بن محمود بن حاجى قاسم خان بن حاجى محمد خان است . سالهاست اينها در اين بلوك حكومت داشتهاند ، و عبد الحسين خان در شهر رشت هميشه متوقف است و از جانب خود نايب مىفرستد . بلوك تولم جزو فومن و از خالصجات منوچهر خان معتمد الدوله است و كنار درياست . حكومت آن گاهى با حاكم فومن و گاهى با اجزاء حكومت گيلان است . بلوك رانكو [ ه ] سه بلوك است و بلوك ثلاثهاش مىگويند . حاكمنشين آن فرضهء لنگرود است كه رودخانه دارد . و آن رودخانه در دهنهء چمخاله متصل به دريا مىشود و بندر معتبرى است . و حاكم آن ميرزا موسى خان بن ميرزا مهدى - خان بن ميرزا عبد الباقى بن حاجى مهدى الشهير به حاجى آقا بزرگ است . و همهء اينها منجمباشى لقب داشته و سالها حكومت با آنها بوده است . بلوك ديلمان حاكمنشين آن قريهء آباد موسوم به سياهكل است . و حاكم آن حبيب اللّه خان بن ابو الفتح خان بن محمد رضا خان است . و حكومت اين بلوك سالها با اينها بوده است . بلوك شفت قصبهء كوچكى دارد كه حاكمنشين است . قديما اولاد نصير خان و نعمت اللّه خان در آنجا حكومت داشتند ، شش هفت سال است آن طايفه از حكومت خلع و هر سالى به كسى داده شده است . در هذه السنه پسر ميرزا عبد الوهاب